Blog na temat prawa finansowego

Opis danego, określonego zachowania się następuje poprzez wskazanie zarysu danego typu przestępstwa – typizacja przestępstw. Każdy z opisów zawiera tak charakterystyczne elementy, że można je bez problemu nazwać (np. zabójstwo, zgwałcenie, rozbój). Musi być udowodnione, że swoim zachowaniem przestępca wyczerpał wszystkie znamiona czynu zabronionego. Określone są one w przeważającej ilości w części szczególnej k.k., a niektóre także w części ogólnej. Ustawowe znamiona czynu zabronionego dotyczą czterech podstawowych elementów związanych z przestępstwem:
· Podmiot przestępstwa – kto może popełnić dany typ przestępstwa;
· Przedmiot ochrony – w jakie dobro prawne godzi dany typ przestępstwa;
· Elementy strony podmiotowej czynu – popełnienie z winy umyślnej lub nie; szczególna postać winy umyślnej; zabarwnienie jego znamion;
· Elementy strony przedmiotowej czynu – opis zabronionego zachowania się; skutek danego zachowania się; czas i miejsce popełnienia czynu zabronionego.
W prawie karnym występuje duża różnorodność ustawowych znamion przestępstw, różny jest też sposób ich formułowania. Podobnie jak w przypadku podziału dyspozycji odróżniamy tu znamiona: nazwowe, opisowe, wartościujące i normatywne.

• Znamiona nazwowe i opisowe dają opis zabronionego zachowania się (np. „kto kradnie z włamaniem” lub opis przestępstwa kradzieży: „kto zabiera w celu przywłaszczenia cudzą rzecz ruchomą”).
• Znamiona wartościujące posługują się nazwami, których interpretacja w jakimś stopniu zależy od podmiotu stosującego prawo (np. kto „rozpija” małoletniego).
• Znamiona normatywne posługują się pojęciami języka prawnego (np. funkcjonariusz publiczny, który przekracza „uprawnienia”).

W związku z zasadą, iż nikt nie może być za same myśli, lecz jedynie za zabronione zachowanie się, kluczowe znaczenie ma w prawie karnym pojęcie czynu.
Zachowanie się człowieka tylko wtedy jest czynem, gdy stanowi rezultat decyzji woli, będącej efektem skomplikowanego procesu oddziaływania różnorodnych bodźców kształtujących motywację do tego zachowania (uświadomienie potrzeb, celu, jego uzasadnienie, określenie środków realizacji). Zachowanie się człowieka nie odbywa się w próżni, lecz ma zawsze określone znaczenie społeczne. W przypadku czynu przestępnego możemy mówić o jego ujemnej treści – z punktu widzenia społecznych norm i wartości.
Ponieważ czynem jest tylko świadome zachowanie się człowieka, które stanowi rezultat jego decyzji woli, trudno uznać za czyn zachowanie nieświadome albo podjęte w warunkach wyłączających decyzję woli. Nie zachodzi więc czyn w rozumieniu prawa karnego, jeżeli na człowieka wywarty został przymus fizyczny absolutny (vis absoluta), np. skrępowanie, odurzenie siłą lub podstępem za pomocą narkotyku, nie są też czynem ruchy wykonane w malignie, w stanie silnej gorączki, w ataku padaczki itp. Od przymusu absolutnego należy wszakże odróżnić przymus względny (vis compulsiva). Zachodzi on w wypadku oddziaływania środkami fizycznymi (np. biciem) lub psychicznymi (np. groźbą zastrzelenia) na decyzję woli człowieka. O ile zastosowanie przymusu absolutnego wyłącza decyzję woli, to w przymusie kompulsywnym osoba, na którą przymus wywarto, podejmuje określoną decyzję woli, ale ponieważ znajdowała się w bezpośrednim niebezpieczeństwie jej czyn może być rozpatrywany w ramach stanu wyższej konieczności jako okoliczność uchylająca winę.

W prawie polskim pojęcie przestępstwa obejmuje jedynie zbrodnie i występki. Oprócz tego występują czyny karalne niższego rzędu, zwane wykroczeniami, objęte odrębną regulacją prawną zawartą w kodeksie wykroczeń.
Podstawowym kryterium podziału czynów karalnych na przestępstwa (zbrodnie, występki) oraz wykroczenia jest wysokość zagrożenia sankcją karną:

• Zbrodniami są czyny zagrożone karą pozbawienia wolności na czas nie krótszy od 3 lat albo karą surowszą; są to szczególnie ciężkie przestępstwa, takie jak zabójstwo, zbrojny rozbój, zamach na niepodległość Państwa, na życie Prezydenta RP oraz zbrodnie przeciwko pokojowi i ludzkości.
• Kategoria występku w k.k. obejmuje czyny zagrożone karą przekraczającą miesiąc pozbawienia wolności, miesiąc ograniczenia wolności lub 30 stawek dziennych grzywny.
• Wykroczenia natomiast to czyny zagrożone karą aresztu (od 5 do 30 dni), jednego miesiąca ograniczenia wolności, grzywną do 5 000 PLN lub naganą. ( jeśli wysokość grzywny przekroczyłaby tę kwotę, to czyn będzie występkiem).