Ustawowe znamiona czynu zabronionego
Opis danego, określonego zachowania się następuje poprzez wskazanie zarysu danego typu przestępstwa – typizacja przestępstw. Każdy z opisów zawiera tak charakterystyczne elementy, że można je bez problemu nazwać (np. zabójstwo, zgwałcenie, rozbój). Musi być udowodnione, że swoim zachowaniem przestępca wyczerpał wszystkie znamiona czynu zabronionego. Określone są one w przeważającej ilości w części szczególnej k.k., a niektóre także w części ogólnej. Ustawowe znamiona czynu zabronionego dotyczą czterech podstawowych elementów związanych z przestępstwem:
· Podmiot przestępstwa – kto może popełnić dany typ przestępstwa;
· Przedmiot ochrony – w jakie dobro prawne godzi dany typ przestępstwa;
· Elementy strony podmiotowej czynu – popełnienie z winy umyślnej lub nie; szczególna postać winy umyślnej; zabarwnienie jego znamion;
· Elementy strony przedmiotowej czynu – opis zabronionego zachowania się; skutek danego zachowania się; czas i miejsce popełnienia czynu zabronionego.
W prawie karnym występuje duża różnorodność ustawowych znamion przestępstw, różny jest też sposób ich formułowania. Podobnie jak w przypadku podziału dyspozycji odróżniamy tu znamiona: nazwowe, opisowe, wartościujące i normatywne.
- Znamiona nazwowe i opisowe dają opis zabronionego zachowania się (np. „kto kradnie z włamaniem” lub opis przestępstwa kradzieży: „kto zabiera w celu przywłaszczenia cudzą rzecz ruchomą”).
- Znamiona wartościujące posługują się nazwami, których interpretacja w jakimś stopniu zależy od podmiotu stosującego prawo (np. kto „rozpija” małoletniego).
- Znamiona normatywne posługują się pojęciami języka prawnego (np. funkcjonariusz publiczny, który przekracza „uprawnienia”).