Pojęcie czynu w prawie karnym
W związku z zasadą, iż nikt nie może być za same myśli, lecz jedynie za zabronione zachowanie się, kluczowe znaczenie ma w prawie karnym pojęcie czynu.
Zachowanie się człowieka tylko wtedy jest czynem, gdy stanowi rezultat decyzji woli, będącej efektem skomplikowanego procesu oddziaływania różnorodnych bodźców kształtujących motywację do tego zachowania (uświadomienie potrzeb, celu, jego uzasadnienie, określenie środków realizacji). Zachowanie się człowieka nie odbywa się w próżni, lecz ma zawsze określone znaczenie społeczne. W przypadku czynu przestępnego możemy mówić o jego ujemnej treści – z punktu widzenia społecznych norm i wartości.
Ponieważ czynem jest tylko świadome zachowanie się człowieka, które stanowi rezultat jego decyzji woli, trudno uznać za czyn zachowanie nieświadome albo podjęte w warunkach wyłączających decyzję woli. Nie zachodzi więc czyn w rozumieniu prawa karnego, jeżeli na człowieka wywarty został przymus fizyczny absolutny (vis absoluta), np. skrępowanie, odurzenie siłą lub podstępem za pomocą narkotyku, nie są też czynem ruchy wykonane w malignie, w stanie silnej gorączki, w ataku padaczki itp. Od przymusu absolutnego należy wszakże odróżnić przymus względny (vis compulsiva). Zachodzi on w wypadku oddziaływania środkami fizycznymi (np. biciem) lub psychicznymi (np. groźbą zastrzelenia) na decyzję woli człowieka. O ile zastosowanie przymusu absolutnego wyłącza decyzję woli, to w przymusie kompulsywnym osoba, na którą przymus wywarto, podejmuje określoną decyzję woli, ale ponieważ znajdowała się w bezpośrednim niebezpieczeństwie jej czyn może być rozpatrywany w ramach stanu wyższej konieczności jako okoliczność uchylająca winę.